Znasz to uczucie, kiedy masz plan, listę celów, nawet kilka motywujących cytatów przyklejonych nad biurkiem a mimo to nic się nie rusza? Rano brakuje ci sił, wieczorem masz wyrzuty sumienia, że znowu nie zrobiłaś tego, co sobie obiecałaś. I zaczynasz podejrzewać, że problem leży w tobie, w słabej woli, lenistwie, braku charakteru.
Tymczasem bardzo często problem leży gdzie indziej, ale nie w tym, że nie masz motywacji, tylko w tym, że twój układ nerwowy nie czuje się bezpiecznie. A bez tego fundamentu cała reszta, cele, ambicje, rozwój osobisty, działa jak nowoczesna nadbudówka na chwiejnym gruncie, która i tak prędzej czy później runie.
Co właściwie znaczy "bezpieczeństwo"
Gdy słyszymy słowo bezpieczeństwo, zwykle myślimy o zamkniętych drzwiach, ubezpieczeniu czy oszczędnościach, co jest bardzo ważne, ale poczucie bezpieczeństwa jest dużo szersze. Ma kilka warstw, które się przenikają i w różnych momentach życia zmieniają kolejność.
Pierwsza to bezpieczeństwo podstawowe czyli pieniądze na rachunki, dach nad głową, względna stabilność pracy, zdrowie. Druga to bezpieczeństwo relacyjne, wiesz, że masz przynajmniej jedną osobę, na której możesz polegać, i że nie zostaniesz odrzucona za to, że jesteś sobą. Trzecia to bezpieczeństwo wewnętrzne, czyli przekonanie, że poradzisz sobie z tym, co przyjdzie, i że własne emocje cię nie zniszczą.
Można mieć jedną warstwę ale brak pozostałych, bo ktoś ma dobrą pensję, ale w domu panuje napięcie, a każda rozmowa grozi kłótnią. Ktoś inny ma kochających bliskich, ale co miesiąc liczy każdą złotówkę i boi się nieoczekiwanego wydatku. W obu przypadkach ciało pozostaje w stanie lekkiej, stałej czujności, nawet jeśli głowa twierdzi, że wszystko jest w porządku.
Co dzieje się w ciele, gdy nie czujemy się bezpiecznie
Nasz układ nerwowy ma jedno główne zadanie, żeby dbać o to, abyśmy przeżyli. Cały czas, poza naszą świadomością, skanuje otoczenie i pyta "czy jest bezpiecznie, czy grozi coś niebezpiecznego"? Jeśli odpowiedź brzmi, że "raczej nie jest bezpiecznie", przełącza zasoby na tryb przetrwania, bo uwaga zawęża się do zagrożeń, rośnie napięcie, spada zdolność do spokojnego myślenia, planowania, ciekawości.
Dlatego ktoś, kto od dawna żyje w niepewności, ma trudność z rzeczami, które z zewnątrz wydają się proste, by zacząć nowy projekt, zadbać o zdrowie, wrócić do tego co się lubi. Te trudności powstają nie dlatego, że mu się nie chce, tylko dlatego, że organizm przeznacza całą energię na utrzymanie się na "powierzchni", a na rozwój zostaje resztka.
To trochę jak próba nauki języka obcego w domu, w którym właśnie pęka rura i leje się woda, która zalewa kolejne pomieszczenia. Teoretycznie można robić coś innego, ale w praktyce uwaga ucieka do tego, jakie zniszczenia już zrobiła woda i co dalej uczyni.
Motywacja bez bezpieczeństwa nie działa
Motywacja, o której zwykle się mówi w kontekście celów, wymaga pewnej swobody. Żeby można było coś zaplanować, musisz wierzyć, że przyszłość będzie na tyle stabilna, żeby warto było w nią inwestować. Aby spróbować czegoś nowego, musisz móc znieść możliwość porażki bez poczucia, że wszystko się zawali. Żeby wytrwać w trudnym procesie, potrzebujesz zasobów, a nie tylko silnej woli.
Gdy tych rzeczy brakuje, pojawia się coś, co z zewnątrz wygląda jak lenistwo, a w rzeczywistości jest ochroną. Odkładanie spraw na później bywa sposobem, żeby nie narażać się na kolejne ryzyko, a brak działania bywa reakcją na przeciążenie. Zamrożenie, wycofanie, rozproszenie, to wszystko są strategie organizmu, który stara się nie wyczerpać resztek sił, bo ma zadanie by przetrwać.
Dlatego rady typu "po prostu weź się w garść", "inni mają gorzej i jakoś dają radę", tak rzadko działają na ludzi w przewlekłym stresie. Nie dlatego, że ci ludzie są słabsi, ale dlatego, że wymaga się od nich zbudowania dachu, zanim pojawią się ściany.
Nasze potrzeby mają swoją kolejność
Psychologia od dawna zakłada, że ludzkie potrzeby układają się w pewną hierarchię. Najczęściej wspomina się tu Piramida potrzeb Maslowa, w której na jej podstawie są potrzeby podstawowe i bezpieczeństwo, a wyżej relacje, uznanie i na górze rozwój. Dziś ta koncepcja bywa krytykowana jako zbyt sztywna, bo w rzeczywistości potrzeby nie zawsze ustawiają się w tak prostej kolejności, ludzie potrafią dążyć do celów mimo trudnych warunków. Sama intuicja pozostaje jednak trafna, bo trudno myśleć o samorealizacji, gdy nie wiadomo, czy starczy nam pieniędzy do kolejnej wypłaty albo czy jutro nie wybuchnie kolejny kryzys.
Warto więc pamiętać, że bezpieczeństwo nie jest przeciwieństwem rozwoju, ale jest jego bardzo znaczącym warunkiem.

Jak rozpoznać, że brakuje ci poczucia bezpieczeństwa
Nie zawsze to łatwo zauważyć, że nie czujemy się bezpiecznie. Ludzie przyzwyczajają się do przewlekłego napięcia i traktują je jako normę, ale kilka sygnałów może jednak dać do myślenia.
Kiedy wsłuchamy się w odczucia ciała, możemy zwrócić uwagę na ciągłe napięcie w ciele, szczególnie w barkach, szczęce, brzuchu. Trudności z zasypianiem albo budzenie się o trzeciej nad ranem z myślami, które nie chcą odejść. Nadmierna czujność w relacjach i skanowanie nastroju innych, jakby miało nas to przed czymś uchronić. Możesz mieć poczucie, że jesteś zmęczona, choć nie robisz nic szczególnie wymagającego wysiłku. Miewasz coraz częsciej tudność z podejmowaniem decyzji, nawet drobnych, bo każda wydaje się ryzykowna. Wreszcie twoje reakcje reakcje emocjonalne, stają się zbyt silne w stosunku do sytuacji, które w innym momencie by cię nie ruszyły.
Jeśli to brzmi znajomo, nie oznacza od razu, że jest z tobą coś nie tak. Oznacza, że twój organizm od dłuższego czasu działa w trybie podwyższonej gotowości, bo czuje, że wokół ciebie jest jakieś niezidentyfikowane zagrożenie.
Zacznij budować poczucie bezpieczeństwa
Dobra wiadomość jest taka, że poczucie bezpieczeństwa da się wzmacniać, także w dorosłości, choć wymaga to większej cierpliwości. Nie chodzi o jedną wielką zmianę, tylko o dokładanie małych cegieł, bo nie da się obudować w jeden dzień, tego co sypało się latami.
Zacznij od podstaw, zaopiekuj się potrzebami swojego ciała. Regularny sen, gdzie pomoże ci nauczenie się długich oddechów i jeszcze dłuższych wydechów, jedzenie zaplanuj na stałe pory i wprowadź chociażby spacer. Bardzo ważne w dzisiejszym świecie jest ograniczenie ciągłego bodźcowania się telefonem i wiadomościami, wycisz tyle dźwięków ile tylko się da, abyś nie dotykała za często telefonu. To nudne rady, wiem o tym, ale układ nerwowy, który ma stały rytm, łatwiej odczytuje świat jako przewidywalny, a więc bezpieczny.
Wprowadzaj przewidywalność tam, gdzie tylko możesz. Nie wszystko da się kontrolować, ale kilka stałych elementów dnia, poranna woda/kawa w ciszy, wieczorny spacer, jakiś rytuał pielęgnacji lub masowania ciała przed snem, tworzy wysepki stabilności w niepewnym świecie. Z czasem układ nerwowy powoli uczy się, że są momenty, w których można odpuścić czujność.
Zadbaj o sprawy materialne, na ile to jest realne w tym momencie, na tym etapie twojego życia. Spisanie na prawdziwej kartce papieru, ile masz pieniędzy, jakie masz zobowiązania i co możesz zrobić najpierw, często zmniejsza lęk bardziej niż samo zamartwianie się w myślach. Konkretna wiedza o sytuacji, nawet trudnej, daje poczucie, że masz na nią jakiś wpływ. Jeśli długi albo problemy prawne cię przytłaczają, dobrym krokiem jest skorzystanie z bezpłatnej pomocy prawnej lub doradztwa finansowego (taki punkt jest niemal w każdym mieście), zamiast męczenia się samemu.
Buduj relacje, w których możesz być sobą, a nie dostosowywać czy się dopasowywać na siłę. Bezpieczeństwo relacyjne rodzi się tam, gdzie możesz powiedzieć, że jest ci ciężko, i nie spotkać się z oceną. Nie potrzebujesz ich wielu takich osób, a czasem wystarczy nawet jedna, z którą rozmowa działa jak wydech. Warto takie relacje pielęgnować, a te, po których czujesz się spięta i oceniana, świadomie ograniczać.
Naucz się uspokajać siebie, sprawdź co działa na ciebie. Może techniki oddechowe, spokojny spacer, ciepły prysznic, chwila z dłonią na sercu, po prostu poszukaj jakieś drobne gesty, które mówią ciału, że teraz jest dobrze. Wiem, że różne techniki same w sobie nie rozwiążą trudnej sytuacji życiowej, ale poszerzają zasób spokoju, z którego potem możesz działać.
A co z celami
Gdy poczucie bezpieczeństwa zaczyna rosnąć, zwykle dzieje się coś ciekawego, bo po jakimś czasie wraca ciekawość. Pojawiają się pomysły, których wcześniej nie było, znika część wewnętrznego oporu przed zmianą. Wtedy cele przestają być kolejnym obowiązkiem i zaczynają wynikać z rzeczywistej chęci.
Dlatego, jeśli od dawna próbujesz coś zmienić i ci nie wychodzi, warto zadać sobie inne pytanie niż "dlaczego nie mam motywacji, co ze mną nie tak". Zamias tego spróbuj zapytać "czego mi brakuje, żebym czuła się wystarczająco bezpiecznie, by to zrobić?". Czasem odpowiedzią jest więcej snu, czasem rozmowa, której unikasz, a czasem uporządkowanie finansów albo odpoczynek bez wyrzutów sumienia. Takie pytanie przesuwa uwagę z oskarżania siebie, na dbanie o siebie, a to zwykle prowadzi dalej niż kolejna lista postanowień.
Poczucie bezpieczeństwa nie jest luksusem ani wymówką, to jest grunt, na którym cała reszta może rosnąć. Daj sobie prawo najpierw zadbać o fundamenty, o sen, stabilność, ludzi, spokój, a reszta jak motywacja, cele, rozwój, przyjdzie łatwiej, niż myślisz, bo przestaniesz walczyć na dwa fronty jednocześnie.
Zostaw Komentarz